😤 Tiền mình mà bị phạt?

Chủ tịch HSC vừa đề cập đến điểm mà mình thấy rất hay: mỗi ngày, 85-90% giá trị giao dịch trên sàn chứng khoán Việt Nam là của nhà đầu tư cá nhân. Đa số tự mua tự bán, rất ít người đi qua quỹ chuyên nghiệp.

Giải pháp ông đề xuất là Việt Nam nên có mô hình giống 401(k) của Mỹ. Trích khoảng 10% thu nhập mỗi tháng, được ưu đãi thuế, và bị phạt nếu rút trước tuổi hưu.

Nghe tới chữ "phạt" chắc nhiều bạn nhăn mặt. Tiền của mình mà sao rút ra lại bị phạt? 😅

Vậy 401(k) là cái gì mà ai cũng nhắc? Và trong lúc chờ Việt Nam có, bạn tự làm một cái được không?

401(k) là tài khoản hưu trí mở qua công ty ở Mỹ. Cái tên nghe như mật mã đó là một thứ cực quan trọng khi bạn ở Mỹ nhé 😆. Nó có 3 đặc điểm:

Kết quả thì sao? Theo báo cáo của Vanguard năm nay:

Cùng là người Mỹ, chỉ khác nhau ở chỗ có ai bắt mình làm hay không. Chênh tới 30 điểm phần trăm.

(Ở Canada cũng có tài khoản tương tự, tên là RRSP. Nước nào giàu cũng có một cái kiểu vậy hết.)

Có. Nhưng BHXH là một con vật khác hẳn.

Tiền bạn đóng BHXH không nằm trong tài khoản riêng nào cả. Nó vào một quỹ chung, dùng để trả lương hưu cho người đang nghỉ hưu. Đến lượt bạn thì bạn nhận theo công thức:

Lương bình quân được nhân thêm hệ số trượt giá để bù lạm phát. Đó là phần duy nhất giống "lãi". Không có lợi nhuận đầu tư nào cộng thêm cho bạn, và bạn cũng không được chọn đầu tư gì.

Còn quỹ chung thì đầu tư vào đâu? Hơn 82% là trái phiếu Chính phủ, phần còn lại gửi 4 ngân hàng. Năm 2025, quỹ lời bình quân 3,72%, trong khi lạm phát (CPI) tăng 3,31%. Hơn có 0,4% 🙄.

Đặt cạnh nhau cho dễ thấy hén:

Mình không chê BHXH đâu nhé. Lương hưu trả tới hết đời, có điều chỉnh theo lạm phát, kèm thẻ BHYT. Đó là cái lưới an toàn rất quý. Nhưng lưới thì chỉ để khỏi té, không giúp bạn giàu lên.

Ví dụ nam đóng đủ 20 năm, lương bình quân 15 triệu thì lương hưu khoảng 6,75 triệu/tháng. Đủ sống ở huyện chứ chưa chắc đủ sống thoải mái 😅.

Năm 2025, hơn 1 triệu người nhận BHXH một lần. Đã giảm 26% so với năm trước rồi đó, mà vẫn hơn 1 triệu người.

Rút một lần thì mỗi năm đóng (từ 2014 trở đi) được trả 2 tháng lương bình quân. Trong khi mỗi năm, bạn và công ty góp vào quỹ hưu trí tổng cộng 22% lương (bạn 8%, công ty 14%), tức khoảng 2,6 tháng lương.

Ví dụ lương 10 triệu, đóng 10 năm:

Gấp đôi phần mình bỏ ra, nghe cũng ngon. Nhưng đổi lại là mất luôn suất lương hưu và thẻ BHYT lúc về già. Và 10 năm đó tiền cũng chẳng sinh thêm đồng lời nào.

Thật ra Việt Nam vừa khóa cửa này lại rồi. Theo Luật BHXH mới, ai bắt đầu đóng từ 1/7/2025 thì gần như không được rút một lần nữa, trừ vài trường hợp đặc biệt.

Vậy là mình có cái khóa rồi. Cái còn thiếu là lãi kép.

Đây là chỗ đề xuất của HSC đáng tiền: một tài khoản đứng tên bạn, đầu tư được, có lãi kép, và bị khóa.

Mình tính thử hén. Giả sử bạn 25 tuổi, lương 15 triệu, trích 10% là 1,5 triệu/tháng vào tài khoản riêng, lợi nhuận trung bình 10%/năm, tới 60 tuổi:

Tổng tiền bạn bỏ vào chỉ có 630 triệu.

Còn cái giá của lần rút đó là khoảng 3,7 tỷ.

300 triệu lúc 35 tuổi chính là 3,7 tỷ lúc 60 tuổi. Lãi kép chạy mạnh nhất ở mấy năm cuối, nên rút ở giữa đường là cắt đúng khúc ngon nhất 😭.

Mà ngay cả ở Mỹ, có phạt hẳn hoi, năm 2025 vẫn có 6% người tham gia rút tiền vì khó khăn. Không có khóa thì chắc còn nhiều hơn nữa.

Biết rút sớm là thiệt 3,7 tỷ rồi, sao vẫn muốn rút? (Mà thiệt ra là đa số không biết là rút sẽ thiệt đâu, vì lãi kép sau 30 năm là một thứ gì đó mông lung không thuộc về thế giới này mà. hahaha)

Vì não mình có một cái tật tên là present bias (thiên kiến hiện tại): cái gì ở ngay trước mặt thì thấy to, cái gì ở 30 năm sau thì thấy mờ mờ. 300 triệu hôm nay là chiếc xe, là cái đám cưới, là món nợ cần trả gấp. Còn 3,7 tỷ lúc 60 tuổi? Nghe như chuyện của người khác 🙄.

Hai nhà kinh tế học Richard Thaler (sau này đoạt Nobel) và Shlomo Benartzi từng thử một chiêu rất hay để lách cái tật này. Tên chương trình là Save More Tomorrow, tức là "Mai tiết kiệm nhiều hơn":

Kết quả:

Gần gấp 4 lần, mà không ai phải thắt lưng buộc bụng.

Bí mật nằm ở 2 chỗ:

1️⃣ Hứa cho tương lai thì dễ hơn làm ngay. Giống như hứa "tuần sau đi tập gym" vậy đó. Hứa thì dễ ợt. Chỉ khác là ở đây có máy tự làm giùm khi tới hạn 😆.

2️⃣ Không bao giờ thấy mất. Não mình ghét cảm giác lương bị cắt hơn là thích lương tăng. Lấy từ phần chưa từng cầm thì không đau.

Ở Việt Nam chúng ta còn có lợi thế riêng: lương tháng 13 và thưởng Tết. Đó là khoản tiền bạn chưa quen xài, chưa đưa vào ngân sách tháng. Đem một phần đi "khóa" thì gần như không thấy đau luôn.

Bắt đầu nhỏ cũng không sao. Vẫn lương 15 triệu, 25 tuổi tới 60, lợi nhuận 10%/năm:

(Mình giữ lương 15 triệu suốt 35 năm cho dễ tính. Thực tế lương tăng thì số còn đẹp hơn nữa.)

Cách thứ 2 vẫn gấp hơn 2,5 lần cách thứ nhất, chỉ nhờ một lời hứa.

Chưa có 401(k), nhưng đã có thứ gần giống:

Ví dụ bạn đang chịu thuế suất 10%. Đóng 3 triệu/tháng là bớt được 300 nghìn tiền thuế mỗi tháng, 3,6 triệu/năm. Không nhiều, nhưng là tiền Nhà nước cho không, chẳng có lý gì từ chối 😁. (Nếu lương bạn chưa tới mức chịu thuế thì phần này bỏ qua nhé.)

Còn cái HSC đề xuất (đóng 10% thu nhập, khóa tới 65 tuổi, được rút một phần từ 62) thì vẫn đang là đề xuất. Chờ được thì chờ, nhưng mình nghĩ không cần chờ.

1️⃣ Coi BHXH là cái lưới an toàn, không phải cả kế hoạch. Đóng đều, đừng rút, nhưng đừng trông chờ một mình nó lo cho tuổi già.

2️⃣ Quỹ khẩn cấp trước. 3-6 tháng chi tiêu. Không có cái này thì cái khóa nào bạn cũng sẽ phá, vì lúc cần tiền đâu còn lựa chọn.

3️⃣ Chọn % chứ đừng chọn số. 10% lương là mức đẹp. Chưa nổi thì bắt đầu 3% và hứa với mình: mỗi lần tăng lương, thêm 1%. Lương tháng 13 và thưởng Tết thì cho một phần đi thẳng vào đây.

4️⃣ Tự đặt cái khóa. Để riêng một tài khoản, khác app, khác ngân hàng với tiền xài. Bỏ vào ETF chỉ số hoặc quỹ mở và đặt luật cho mình: chỉ rút khi tới tuổi [X]. Công ty bạn có quỹ hưu trí bổ sung thì càng tốt, có khóa sẵn lại được giảm thuế.

5️⃣ Đừng mở ra coi mỗi ngày. Tiền để 35 năm thì biến động 1 tuần không nói lên gì hết.

Mình thì ủng hộ đề xuất của HSC, nhất là cái phần phạt rút sớm (nghe hơi ác nhưng não mình cần bị ép lắm). Còn khi nào thành luật thì hỏi thầy bói chắc nhanh hơn hỏi mình 😆.

Hi vọng 30 năm nữa bạn sẽ cảm ơn chính mình của hôm nay nhé 😉.

Nếu bạn có đứa bạn nào vừa nghỉ việc là tính rút bảo hiểm xã hội liền, forward email này cho nó nhé 🫠

Nguồn: Người Quan Sát, CafeF, PSCA, Dân trí, Kiến Thức, Dân trí, Thư viện Pháp luật, LuatVietnam, LuatVietnam, Journal of Political Economy, Sức khỏe & Đời sống, MISA

Đáp án ở cuối email nhé.

Nếu bạn còn đang phân vân nên đầu tư vô đâu thì hãy đăng ký chuỗi email 6 ngày này nhé. Nó giúp bạn hiểu về đầu tư một cách rất căn cơ và biết nên đầu tư vào đâu thì tốt. Nó free hoàn toàn luôn í.

Nếu bạn đang có thu nhập tầm 20tr-50tr/tháng ở VN hoặc 35K-80K USD ở Mỹ (hoặc tương đương ở nước khác) thì hãy xem video về kế hoạch tài chính ở mức thu nhập này nhé. 6 thứ bạn cần làm ở trong đó.

📉 Muốn cắt lỗ cũng phải có người mua
Cổ phiếu KOS của Kosy giảm sàn 10 phiên liên tiếp, từ vùng 30.000 xuống 14.700 đồng chỉ trong khoảng 2 tuần. Công ty chứng khoán đặt lệnh bán giải chấp gần 1 triệu cổ phiếu của Phó Chủ tịch và Phó Tổng Giám đốc. Khớp lệnh: 0. Sếp còn kẹt cứng, huống chi nhà đầu tư 😅.

🤔 Tăng trần cả ngày, tiền giao dịch chưa đủ mua chiếc SH
Cổ phiếu ECO chào sàn HOSE tăng kịch trần gần 20%. Nghe hoành tráng ghê. Nhưng cả phiên chỉ có 2.400 cổ phiếu được khớp, khoảng 40 triệu đồng. Giá chỉ là con số mà vài người đồng ý với nhau, ít người mua bán thì giá muốn nhảy đi đâu cũng được. Đặt cạnh vụ KOS ở trên là thấy thanh khoản quan trọng không kém giá.

🛒 Bách Hóa Xanh tuyển 6.000 quản lý, thu nhập "lên tới" 30 triệu
Chuỗi siêu thị của ông Nguyễn Đức Tài đang tuyển hơn 6.000 người cho vị trí quản lý cấp trung, sinh viên mới ra trường cũng nộp được. Tháng 8 vừa rồi, doanh thu chuỗi khoảng 6.200 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ. Chữ "lên tới" nghe quen quen giống quảng cáo lãi suất ngân hàng hôm trước ha 😆. Nhưng với người mới đi làm, tăng thu nhập vẫn là đòn bẩy mạnh nhất. Lương tăng 3 triệu/tháng còn hơn cả năm săn lãi suất.

🪙 Tiệm vàng: nơi vừa mua xong là lỗ liền
Ai mua vàng nhẫn nửa tháng trước, giờ bán ra có thể lỗ tới 8,5 triệu/lượng. Một phần vì giá vàng thế giới giảm về khoảng 4.140 USD/ounce, phần lớn vì chênh lệch mua bán. Riêng vàng nhẫn ở vài tiệm đã chênh khoảng 4 triệu, SJC chênh 3 triệu. Vàng là của để dành dài hạn, mua để lướt thì chủ tiệm cảm ơn bạn lắm 😅.

Nguồn: CafeF, Tin nhanh chứng khoán, Chuyển động Thị trường, Thanh Niên

❓ Câu hỏi từ @Thảo: Em đang ở Úc, muốn đầu tư cho Việt Nam nhưng không có tài khoản chứng khoán VN. Có cách nào mua ETF Việt Nam từ bên này không anh?

💡 Mình: Có em. Có ETF Việt Nam niêm yết ở sàn Mỹ, lâu đời nhất là VanEck Vietnam ETF (mã VNM), em mua qua app chứng khoán bên Úc nào có cho giao dịch cổ phiếu Mỹ là được. Có điều phí của mấy quỹ "một quốc gia" kiểu này thường cao hơn ETF thị trường lớn, nhớ xem kỹ trước khi mua nhé.

Nhưng anh thắc mắc: em sống, kiếm tiền ở Úc, và có khả năng mua ETF Mỹ. Vậy tại sao lại mua ETF VN? Anh nghĩ phần chính vẫn nên là ETF toàn cầu hoặc ETF Mỹ, còn Việt Nam để một phần nhỏ thôi, vì tình cảm cũng được mà vì tiềm năng cũng được 😆. Anh đang làm khóa Đầu Tư ETF trong RLC cho đúng mấy bạn ở nước ngoài như em, có cả phần ETF Việt Nam luôn.

❓ Câu hỏi từ @Khoa Cola: Em 23 tuổi, lương 9 triệu, dư được khoảng 2 triệu/tháng. Nên bỏ 2 triệu đó vào quỹ mở, hay dùng để đi học thêm kỹ năng ạ?

💡 Mình: Anh tính thử cho em nhé. 2 triệu/tháng bỏ vào quỹ với lợi nhuận 10%/năm, sau 5 năm em có khoảng 155 triệu. Trong đó tiền em bỏ vào là 120 triệu, lời khoảng 35 triệu.

Còn nếu học xong mà lương tăng thêm 3 triệu/tháng, thì riêng phần tăng đó 5 năm đã là 180 triệu. Mà lúc đó em dư được 5 triệu/tháng để đầu tư chứ không phải 2 triệu nữa, 5 năm ra khoảng 387 triệu. Ở mức thu nhập thấp, đầu tư vào bản thân lời hơn đầu tư vào quỹ nhiều.

Thứ tự anh đề nghị: có quỹ khẩn cấp trước đã, rồi ưu tiên học kỹ năng giúp tăng thu nhập. Nhưng vẫn để vài trăm nghìn mỗi tháng vào quỹ để giữ thói quen nhé, vì thói quen còn quý hơn số tiền 😉.

Đáp án Đố Bạn: Đáp án là D. Để càng lâu thì rủi ro càng giảm, nhưng giảm không có nghĩa là về 0 đâu nhé. Ai nghỉ hưu đúng năm thị trường sập vẫn thấy tài khoản đỏ lòm như thường.

👇
Nếu thấy newsletter này hay,
hãy chia sẻ cho bạn bè nhé 🥰

​
Nếu bạn chưa đăng ký nhận RichLife Notes hằng tuần.
Hãy dùng link này nhé.