🧠 Người Không Biết Gì Lại Đang Thắng

Cuối tháng 2 năm nay, mình mở app nhìn danh mục. Cái gì cũng xanh. VN-Index đang tiến sát vùng 1.900 điểm. S&P500 thì ATH (all time high). Cả làng đều vui 😁.

Rồi ngày 28/2, chiến sự Iran nổ ra.

Chắc bạn còn nhớ. Tin tức dày đặc mỗi ngày. Giá dầu vọt lên. Thị trường đỏ lòm. VN-Index từ gần 1.900 điểm rơi xuống còn 1.674 điểm vào cuối tháng 3, mất hơn 11% chỉ trong vài tuần.

Và mình biết nhiều người đã bán.

Không phải vì họ không biết lý thuyết "DCA (Dollar Cost Average) dài hạn, đừng bán khi thị trường giảm." Mà vì não người không được lập trình để ngồi yên nhìn số đỏ trong khi đọc tin chiến sự mỗi sáng. Có mấy thứ đang xảy ra trong đầu lúc đó mà mình nghĩ bạn sẽ nhận ra.

🧠 Thứ nhất: Herd mentality (tâm lý bầy đàn)

Xung quanh bán. Nhóm Zalo bàn tán. Báo tài chính giật tít. Não người tiến hóa để sống trong bộ lạc từ trước giờ rồi và một trong những tín hiệu sinh tồn cơ bản nhất là: nếu mọi người đang chạy thì mình cũng nên chạy. Cái đó hoạt động tốt khi gặp sư tử thôi chứ trong đầu tư thì không 😅.

🧠 Thứ hai: Availability bias (thiên kiến sẵn có)

Khi tin chiến sự xuất hiện khắp nơi, não tự động đánh giá xác suất thảm họa cao hơn thực tế. Nghe về Iran mỗi ngày thì cảm giác "lần này chắc thị trường tèo sâu" nghe rất thuyết phục. Não không tự hỏi "lịch sử nói gì?" Não chỉ hỏi "mình đang thấy gì?"

🧠 Thứ ba: FOMO ngược

FOMO (Fear of Missing Out, tức sợ bỏ lỡ cơ hội) thường được nói theo chiều mua khi thị trường xanh. Nhưng có một loại FOMO ngược ít ai nhắc đến hơn: sợ không bán khi thị trường đang đỏ. Nhìn danh mục mất 10% rồi tưởng tượng nó còn có thể giảm thêm 20% nữa thì não bắt đầu thì thầm: "Thoát ra đi, chờ ổn rồi mua lại."

Cái bẫy ở chỗ đó. "Chờ ổn rồi mua lại" nghe hợp lý nhưng thực ra là đang cố time the market (dự đoán thời điểm thị trường lên xuống để ra vào cho đúng). Để làm được điều đó bạn cần đoán đúng hai thời điểm liên tiếp: khi nào đủ thấp để bán, và khi nào là đáy để mua lại. Người làm được chuyện đó không nhiều. Và mình dám chắc vì mình đã từng thử, hồi 2017 với Bitcoin, và kết quả không vui lắm 😅.

Vậy cái giá của ba thứ tâm lý đó là bao nhiêu? Mình tính thật cho bạn xem.

Lấy ETF E1VFVN30 (theo dõi VN30) làm ví dụ. Giả sử bạn DCA 5 triệu mỗi tháng từ tháng 1 đến tháng 4. Giá dưới đây là giá đóng cửa thực tế của E1VFVN30 tại các thời điểm chính trong năm nay:

Người A: DCA đều, không bán dù thị trường đỏ:

Giá trị hiện tại là 34.981đ: 584,6 × 34.981 = 20,46 triệu.

Bỏ vào 20 triệu, đang lãi nhẹ. Dù vừa qua một cú sốc địa chính trị lớn.

Người B: Hoảng, bán tháng 3, chờ "thị trường ổn hơn" mới mua lại:

Giá trị hiện tại @ 34.981đ: 395,3 × 34.981 = ~13,83 triệu. Lỗ ~6,17 triệu (31%) trên 20 triệu bỏ vào.

Cùng bỏ ra 20 triệu đồng. Cùng một thị trường. Chênh nhau hơn 6 triệu chỉ vì một quyết định bán lúc hoảng rồi mua lại muộn hơn.

Người A không phải thiên tài. Không đoán được thị trường sẽ phục hồi. Chỉ đơn giản là không làm gì. Đó là phần thưởng cho người không biết gì và không quan tâm gì 😉.

Người B cũng không phải kẻ ngốc. Họ phản ứng rất hợp lý với thông tin đang có trước mắt. Não làm đúng việc của nó. Tiếc là trong đầu tư, "đúng việc" đó lại tốn tiền.

Nếu bạn là Người B trong tháng 3 vừa rồi thì cũng không sao. Không cần ngồi tiếc mãi. DCA không có điểm bắt đầu hoàn hảo, làm lại từ tháng này cũng được. Quan trọng là bắt đầu lại và rút kinh nghiệm là được.

Mình kéo xa hơn một chút để bạn thấy đây không phải trường hợp đặc biệt.

Mỗi lần thị trường rớt mạnh vì sự kiện lớn, đều có người nói "lần này khác." Và lần nào cũng có lý do chính đáng để lo. Nhưng nhìn lại số liệu thực tế thì bức tranh rõ hơn nhiều.

Đây là kết quả của chỉ số S&P500 nhé.

COVID là ví dụ đáng nói nhất vì nó lớn nhất. S&P500 rớt 34% chỉ trong 33 ngày, nhanh nhất trong lịch sử hiện đại. Không ai biết lúc đó vaccine bao giờ có. Không ai biết lockdown kéo dài bao lâu. Đọc tin lúc đó nghe rất giống tận thế đúng không? Ai mà dám mua lúc đó thì thần kinh thép.

Đáy là ngày 23/3/2020. S&P500 ở mức 2.237 điểm.

Phục hồi về mức cũ: tháng 8/2020. Chỉ 5 tháng sau đáy.

Cuối năm 2020, S&P500 đã cao hơn trước COVID 16%.

Và từ đáy đó đến hôm nay? S&P500 đang quanh 7.200 điểm. Tăng hơn 220%.

Người bán tháo tháng 3/2020 rồi ngồi chờ thị trường "ổn hơn" đã mua lại ở giá cao hơn, rồi bỏ lỡ phần lớn trong 220% đó. Người ngồi yên DCA thì không cần làm gì, vẫn hưởng đủ.

Theo LPL Research phân tích 20 cuộc xung đột quân sự lớn từ sau Thế Chiến II: S&P 500 trung bình giảm 5-6%, và trong 19 trên 20 trường hợp, phục hồi về mức cũ trong vòng 28 ngày.

28 ngày. Chưa đầy một tháng.

Người bán tháo thường mất nhiều hơn 28 ngày chỉ để quyết định mua lại.

Và ngay cả khi đó, người DCA đều đặn trong suốt giai đoạn khủng hoảng vẫn tích lũy được đơn vị giá rẻ để hưởng lợi khi thị trường hồi. Chậm hơn, nhưng vẫn tốt hơn người bán ra rồi ngồi chờ.

Tuần này VN-Index đang tiến sát lại vùng 1.900 điểm. S&P 500 đã lập đỉnh mới 7.023 điểm. Người ngồi yên qua tháng 3 đang được thưởng cho sự nhàm chán của mình.

Mình không biết tháng tới thị trường sẽ đi đâu. Tình hình Trung Đông vẫn còn đó, vẫn có thể có thêm biến động. Mình thành thật mà nói là chẳng ai dự đoán được.

Câu hỏi không phải "thị trường sẽ đi đâu." Câu hỏi là bạn có ngồi yên được không khi nó đang đỏ và mọi người xung quanh đang bán? 😉

Mình hi vọng bài này sẽ thuyết phục được bạn DCA vào một danh mục tốt nhé. Còn thế nào là tốt thì mình đã viết trong số này.

P.S: Herd mentality, availability bias, FOMO ngược chỉ là 3 trong rất nhiều thứ não hay chơi khăm chúng ta trong đầu tư. Mình đang tổng hợp đủ bộ các yếu tố tâm lý đầu tư trong RichLife Community ra mắt ngày 10/5, mỗi hiệu ứng tâm lý đều có ví dụ thực tế và cách nhận ra khi nó đang xảy ra với bạn. Ghé đăng ký waitlist nha 😁.

Đây là một vài thứ mình đã trải nghiệm tuần vừa rồi và những suy nghĩ đang xảy ra trong đầu mình (nếu bạn tò mò 😁).

Đây là video mình khá thích về dạy mấy đứa nhóc về tiền. Mình nói về các thứ cần dạy tụi nhỏ theo độ tuổi từ 0 đến 17 tuổi luôn. Nếu bạn có con hay cháu thì nên xem nhé.

❓Câu hỏi từ @Tanny51: Mình nghe nói nên DCA đều đặn nhưng lỡ tháng này không có tiền dư thì có sao không? Bỏ lỡ một tháng có ảnh hưởng lớn không? Nếu tháng rồi mình không đủ số tiền như kế hoạch thì chờ cho đủ hay mua luôn?

💡Mình: Không sao cả. DCA không phải là cam kết tuyệt đối, bỏ một tháng không làm hỏng cả chiến lược dài hạn. Bạn có tầm nhìn dài hạn 5-10 năm thì thay đổi trong 1, 2 tháng không ảnh hưởng gì cả. Không phải lo.

Và không cần đợi đủ tiền như kế hoạch mới mua, cứ mua đều thôi bạn. Thời gian ở trong thị trường là quan trọng.

❓Câu hỏi từ @Ginny: Em muốn hỏi là mua vào theo dạng DCA thì rõ ràng rồi, nhưng còn bán ra thì làm sao để biết đâu là lúc để chốt một phần lợi nhuận ạ? Vì hình như cứ mua vào mãi rồi ôm đó cũng không phải là phương pháp đúng đúng không ạ? Ví dụ cụ thể là em mua cổ phiếu MediaTek ở thị trường Đài, nó đã tăng từ 1430 NTD tới 2435 NTD trong hai tuần, khoảng 70%, nên em cũng hoang mang lắm

💡Mình: Nếu bạn đã chọn được một tài sản tốt về dài hạn thì cứ ôm thôi bạn. Chỉ rút ra khi bạn cần tới số tiền đó thôi.

Vì giả sử giờ bạn rút con MediaTek đó ra, xong tới cuối năm nó tăng thêm 50% nữa, trong khi bạn không cần tiền bây giờ, thì bạn có tiếc không? Nhưng chiều ngược lại cũng có thể xảy ra nhé.

Đây là lý do mình nói trước khi đầu tư chúng ta nên có mục tiêu tài chính cụ thể. Khi đó thì bạn sẽ biết khi nào bạn sẽ rút ra mà không phải lo lắng. VD: mục tiêu của mình là có đủ tiền để tự do tài chính năm 50 tuổi đi. Thì trước đó mình đâu cần rút ra làm gì.

P.S: tuy nhiên, cái bạn đang mua là CP lẻ và về dài hạn thì rất khó nói đối với CP lẻ nhé. Mình luôn khuyên nên mua danh mục đa dạng thì dài hạn sẽ an toàn hơn.

❓Câu hỏi từ @Tèo: Hiện tại em chưa có câu hỏi gì hết ạ hehe

💡Mình: hahaha. Hiện tại thì mình cũng “rảnh” nên cho câu hỏi của bạn vô luôn. 🤣🤣

👇
Nếu thấy newsletter này hay,
hãy chia sẻ cho bạn bè nhé 🥰

​
Nếu bạn chưa đăng ký nhận RichLife Notes hằng tuần.
Hãy dùng link này nhé.