🪤 Nghèo thì bị tính phí

Cuối tháng, Trang mở app ngân hàng ra coi, thấy con số 412 nghìn. Còn sáu ngày nữa mới tới ngày lương.

Cô ngồi tính lại. Tháng này không mua gì lớn. Không du lịch, không sắm đồ, không đám cưới nào. Vậy mà tiền đi đâu hết rồi?

Trang 26 tuổi, lương 8 triệu, ở Sài Gòn. Mỗi lần có ai nhắc chuyện quản lý tài chính là cô gạt đi. Lương có 8 triệu, quản lý cái gì. Chờ lên được 20, 30 triệu rồi tính.

Mình đọc một bài trên VietnamNet tuần rồi giống chuyện này. Một bạn lương 8 triệu, tháng nào cũng cháy túi, có tháng phải lấy tiết kiệm cũ ra xài hoặc vay mượn để trang trải, dù thu nhập vẫn về đều mỗi tháng. Lý do bạn ấy đưa ra y hệt Trang: lương chưa cao nên chưa cần quản lý.

Bây giờ tới phần mà mình cần nói trước khi bạn kịp nghĩ "bài này không viết cho mình".

Đổi Trang thành một bạn lương 25 triệu ở Hà Nội, nhà thuê rộng hơn, xe tốt hơn, cuối tháng còn 1 triệu thay vì 412 nghìn. Tỷ lệ tiết kiệm vẫn gần số 0. Cấu trúc y hệt, chỉ phóng to lên.

Mình từng là phiên bản phóng to hơn nữa.

Khoảng 11 năm trước mình có hai businesses ở Việt Nam, thu nhập 80 tới 100 triệu một tháng. Không phải làng nhàng đâu nhé.

Thế mình có xài hết nổi không? Có chứ! Đừng coi thường mình 🤭.

Rồi business sụp.

Bạn đoán coi lúc đó mình còn lại bao nhiêu?

Không còn gì hết. Thật sự là không còn đồng dư nào luôn, thậm chí là nợ tùm lum 😭

Vì tiền vô nhiều thì mình tiêu nhiều. Nhà xịn hơn, ăn uống sang hơn, du lịch nhiều hơn, mọi thứ đều "hợp lý" ở thời điểm đó. Và vì chưa bao giờ mình có một cái hệ thống nào giữ lại một phần trước khi tiêu, nên dòng tiền đứt là đứt sạch.

Nên bài này không phải bài dành cho người thu nhập thấp. Nó dành cho bất kỳ ai có tỷ lệ tiết kiệm gần bằng không, ở bất kỳ mức lương nào. Chỉ là ở mức lương thấp thì cái giá phải trả tới sớm hơn và đau hơn, nên mình lấy Trang làm ví dụ.

Tháng trước xe Trang hư, hết 3 triệu. Trong tài khoản không có 3 triệu. Cô trả góp qua app, 12 tháng.

Cô không gọi đó là vay. Cô gọi đó là "trả góp” cho nhẹ. Nhưng vay tín chấp ở Việt Nam hiện tại nằm trong khoảng 12 tới 28% một năm, còn dư nợ thẻ tín dụng chưa trả hết bị tính 20 tới 40% một năm. Trang đang trả lãi ở mức đó.

Và đây không phải lần duy nhất.

Cô mua dầu gội gói nhỏ vì chai lớn 200 nghìn thì đắt quá, dù tính ra mỗi lần gội cô trả nhiều hơn. Cô mua đôi giày 300 nghìn vì 900 nghìn không kham nổi, rồi sáu tháng thay một lần. Mười năm là 6 triệu tiền giày, trong khi đôi 900 nghìn đi được ba năm thì mười năm chỉ tốn 3 triệu. Cô thuê phòng trọ giá cao hơn vì không có tiền cọc ba tháng để lấy chỗ rẻ.

Từng cái một đều là lựa chọn hợp lý ở thời điểm đó. Cô không hoang phí một đồng nào.

Nhưng cộng lại thì ra một sự thật khó nuốt: cùng một món đồ, cùng một nhu cầu, người ít tiền trả nhiều tiền hơn người có tiền. Vì họ không có tiền mặt đúng lúc.

Đây là cái mình nghĩ ít ai nói với người mới đi làm. Người ta toàn dạy cách cắt bớt cà phê. Không ai nói cho họ biết là chính cái nghèo đang bị tính phí, và cái phí đó chạy âm thầm mỗi tháng.

Chỗ này là phần ngược lại.

Giả sử Trang để dành được 10 triệu và đem đầu tư VN30, lấy mức trung bình dài hạn 11% một năm, một năm cô lời 1,1 triệu.

Cũng 10 triệu đó, nếu cô đang có 10 triệu nợ thẻ hoặc nợ app lãi 30% một năm, cô đang trả 3 triệu tiền lãi.

Đầu tư trong khi vẫn quay vòng nợ lãi cao là mỗi năm mất đứt 1,9 triệu. Mà cảm giác lại rất giống đang tiến bộ, vì tài khoản chứng khoán có số dư xanh xanh trong đó.

Nên thứ tự đúng không phải là tiết kiệm rồi đầu tư. Nó là:

1. Gom một cái đệm nhỏ, 2 tới 5 triệu, để lần tới xe hư thì không phải trả góp

2. Dọn sạch nợ lãi cao nếu có

3. Rồi mới tới đầu tư dài hạn

Cái đệm 2 triệu đó không sinh lời đồng nào. Nhưng nó chặn đứng một khoản lãi 25-30%, chắc chắn, không rủi ro, không phải chờ 10 năm. Không có khoản đầu tư nào mình biết mà cho bạn tỷ suất đó.

Người ta hay nghĩ tiết kiệm là hy sinh hôm nay cho một ngày rất xa. Với người có tỉ lệ tiết kiệm thấp thì ngược lại. Nó trả tiền lại cho bạn ngay trong quý sau.

Nếu bạn có đứa bạn hay đứa em nào tháng nào cũng than hết tiền mà vẫn nói "lương tao có nhiêu đâu mà quản lý", forward bài này cho nó nhé.

Bạn tải app quản lý chi tiêu về bao nhiêu lần rồi? Ghi được hai tuần rồi bỏ, đúng không?

Mình không nghĩ đó là do bạn lười. Ghi chép là hành động sau khi tiền đã đi. Cuối tháng bạn ngồi nhìn cái bảng và biết chính xác mình đốt 1,8 triệu cho cà phê với ăn ngoài. Rồi sao? Tiền đi rồi. Bạn chỉ đổi từ "không biết tiền đi đâu" sang "biết rõ tiền đi đâu mà vẫn hết".

Chống lại từng quyết định nhỏ bằng ý chí là cuộc chiến bạn phải thắng 200 lần một tháng. Thua một lần là hòa cả tháng.

Nên đừng đổi ý chí. Đổi thứ tự dòng tiền.

Lương về, tiền để dành rời khỏi tài khoản chi tiêu ngay hôm đó, tự động, trước khi bạn kịp nhìn thấy nó. Phần còn lại là tiền của tháng đó, tiêu thoải mái, không cần ghi chép gì hết. Bạn chỉ cần thắng đúng một trận, lúc set cái lệnh chuyển tiền tự động. (Tất nhiên, bạn vẫn nên quản lý chi tiêu theo nguyên tắc 50-30-20 nhé. Nó là tốt nhất cho bạn. Nhưng đôi khi tốt nhất cũng chưa chắc là hiệu quả nhất.)

Trong RLC tụi mình gọi ba khoản là Bắt Buộc, Không Bắt Buộc, và Làm Giàu. Xô Làm Giàu phải được rót đầu tiên, không phải rót bằng phần thừa.

Khi cái đệm đã có và nợ lãi cao đã dọn, lúc đó con số mới bắt đầu đẹp.

Mình bấm máy thử với mức 11% một năm của VN30. Trích 800 nghìn mỗi tháng, sau 10 năm là khoảng 173 triệu, trong khi tiền thực bỏ ra chỉ 96 triệu. Để 20 năm thì thành khoảng 692 triệu, trên tổng đóng góp 192 triệu.

Nếu 800 nghìn nghe vẫn nhiều, lấy 400 nghìn thôi. 10 năm khoảng 87 triệu, 20 năm khoảng 346 triệu.

Mà đây là tính trên mức lương 8 triệu đứng yên suốt 20 năm, chuyện gần như không xảy ra.

Trang không cần tăng lương mới bắt đầu quản lý chi tiêu được.

Ngày lương tới, cô set lệnh tự động chuyển 500 nghìn qua một tài khoản khác ngay hôm nhận lương. Không phải 10%, không phải con số chuẩn nào, là con số cô chắc chắn làm được. Bốn tháng sau cô có 2 triệu.

Hai triệu đó không giúp cô đổi đời. Nhưng lần tới xe hư, cô không phải mở app vay. Cô trả tiền mặt, và khoản lãi 25% mà cô từng trả mà không biết mình đang trả thì biến mất.

Cuối tháng cô vẫn còn 412 nghìn trong ví như mọi khi. Khác ở chỗ cô đã ngưng bị tính phí cho việc không có tiền.

Nguồn: VietnamNet, VietnamNet, VPBank, CafeF

Đáp án ở cuối email nhé.

1 tuần mới được đọc newsletter 1 lần thì lâu quá?
Hãy follow FB của mình nhé. Mình viết bài mới mỗi ngày, kèm nhiều thông tin bổ ích, công cụ, tài liệu miễn phí về tài chính-đầu tư.

Tại sao gia đình bạn hay cãi nhau về tiền bạc? Mình có làm video về 6 lý do và cách để sửa nó để bạn đời của bạn không “phát điên” với bạn nữa 😁.

❓ Câu hỏi từ @Hải Freelance: thu nhập em ko đều, tháng 20 triệu tháng 6 triệu tuỳ dự án. Kiểu này thì trích tự động sao được anh, tháng nào ít thì lấy đâu ra

💡 Mình: Đừng trích con số cố định. Trích theo tỷ lệ, ngay lúc tiền về. Tháng 20 triệu thì đi 2 triệu, tháng 6 triệu thì đi 600k. Tháng nào cũng trích là được. Cái quan trọng không phải số tiền, mà là bạn không bao giờ để mình có lựa chọn bỏ qua việc đầu tư định kỳ.

Rủi ro lớn nhất của bạn không phải xe hư, mà là hai tháng liền không có dự án nào. Nên cái đệm của bạn phải dày hơn người làm công ăn lương, ít nhất nên có quỹ khẩn cấp 6 tháng.

Và tất nhiên là quản lý chi tiêu chặt vào nhé, thu nhập không ổn định thì chi tiêu là chỗ bạn có thể kiểm soát tốt nhất.

❓ Câu hỏi từ @Ngọc: anh ơi cty em mới có gói mua cổ phiếu ưu đãi cho nhân viên, giá rẻ hơn thị trường 20%. Em có nên dồn tiền vô ko ạ

💡 Mình: Chiết khấu 20% là thật và nó đáng giá, mình sẽ không chê nếu cty đó lớn và giá trị tăng ổn định.

Vấn đề là lương của bạn đã cột vào công ty đó rồi. Giờ danh mục đầu tư cũng cột vô luôn thì bạn đang đặt hai thứ quan trọng nhất lên cùng một con thuyền. Công ty khỏe thì bạn ăn hai lần. Công ty gặp chuyện thì bạn mất việc và mất luôn khoản tiết kiệm trong cùng một tháng.

Lấy phần ưu đãi thì lấy, nhưng đừng để nó chiếm phần lớn tài sản của bạn. Phần còn lại nên nằm ở chỗ không liên quan gì tới nơi trả lương cho bạn.

Hoặc bạn có thể làm việc là bán giá trị CP ưu đãi đó ra khi có thể để mua danh mục đa dạng hơn. Hiện tại mình đang làm y như vậy.

❓ Câu hỏi từ @H: Em muốn đầu tư mà chưa có kinh nghiệm nên em muốn hỏi ah có cách nào đầu tư mà không cần phải suy nghĩ mà vẫn có tiền không ạ

💡 Mình: Câu này mình thích, vì nghe thì như giỡn chơi mà thật ra là câu hỏi hợp lý

Có. Nó tên là mua quỹ chỉ số hoặc quỹ mở tốt (ở VN) và giữ lâu. Bạn đặt lệnh mua đều đặn mỗi tháng, tự động, rồi đi làm việc khác. Không đọc tin, không đoán đáy, không hỏi ai nên mua gì. Nghe chán thật, nhưng đó đúng là cách mà đa số người không chuyên có kết quả tốt nhất, chính vì nó không cần bạn suy nghĩ.

Có điều là mua thì nó dễ, nhưng để ko bán khi nó xuống là chuyện khác. Để có sự yên tâm thì tốt nhất bạn nên học về tài chính và đầu tư bài bản. Lúc đó bạn sẽ có sự bình tâm như thiền sư đắc đạo.

Và làm sao để thành thiền sư thì hãy vào RichLife Community học nhé. Toàn chân kinh không đó 🤣

Đáp án Đố Bạn: Đáp án là B. A mất 500 nghìn phí hồ sơ cộng phần lãi đã nhét sẵn vào giá niêm yết, C mua rẻ một lần rồi phải mua lại lần hai thành đắt hơn, còn D thì việc phải đi vay đã cho thấy cái máy 8 triệu nằm ngoài tầm, lẽ ra nên mua máy mới rẻ hơn. Trả dần 6 tháng hút cạn dòng tiền, tới lúc có việc đột xuất là phải vay lãi 30% để bù vào.

👇
Nếu thấy newsletter này hay,
hãy chia sẻ cho bạn bè nhé 🥰

​
Nếu bạn chưa đăng ký nhận RichLife Notes hằng tuần.
Hãy dùng link này nhé.