📉 Danh mục đỏ? Não bạn đang nói dối bạn

Tuần trước VN-Index có lúc giảm gần 3%. S&P500 cũng đỏ lẹt. Chiến tranh Iran chưa rõ hồi kết. Báo tài chính đăng toàn tin xấu.

Mình mở app nhìn số rồi đóng lại đi quay video Youtube tiếp 🤣.

Cách đây 6 năm, thị trường Việt Nam đã từng chứng kiến điều tương tự nhưng kinh khủng hơn nhiều.

Tháng 3/2020, COVID ập đến. VN-Index rơi từ hơn 1.000 điểm xuống còn 645 điểm chỉ trong vài tuần, mất gần 36%. VN30 giảm đến 28,57% chỉ riêng trong tháng 3.

Không ai biết đáy ở đâu. Không ai biết dịch kéo dài bao lâu. Không ai biết kinh tế có sụp đổ không. Ai mà lạc quan được lúc đó thì mới lạ.

Những người bán ra tháng 3/2020 để "tránh lỗ thêm" đã tránh được phần giảm còn lại. Nhưng họ cũng bỏ lỡ toàn bộ đợt phục hồi sau đó.

VN-Index kết thúc năm 2020 ở mức 1.103 điểm, tăng hơn 70% từ đáy chỉ trong 9 tháng. Năm 2021 thị trường tiếp tục bứt phá lên gần 1.500 điểm. Người giữ nguyên từ đáy COVID đến đỉnh 2021 thấy danh mục tăng hơn gấp đôi.

Những người đã bán ra lại mua vô ở giá cao hơn. Rồi lỗ tiếp trong đợt điều chỉnh 2022 theo cùng kịch bản 🥹.

Người vừa giữ, vừa DCA đều đặn thì sao?

Đây mới là con số thú vị. Nếu bạn có sẵn danh mục trước COVID và tiếp tục đổ thêm tiền đều đặn mỗi tháng qua đáy, thay vì dừng lại vì sợ, thì trung bình giá mua của bạn sẽ thấp hơn nhiều, vì bạn đang mua thêm khi thị trường đang rẻ.

Từ đáy COVID đến nay, VN30 đã tăng gấp 3 lần. Tức là 100 triệu đồng đầu tư vào ETF VN30 ở vùng đáy tháng 3/2020 giờ đã thành hơn 300 triệu, chưa tính phần DCA thêm nhé.

Đó là phần thưởng dành cho những người “lì lợm”, chỉ ngồi yên, và liên tục DCA á.

Vậy tại sao người ta vẫn bán?

Nếu dữ liệu lịch sử lặp lại nhiều lần rõ như vậy, tại sao hàng triệu người vẫn bán mỗi khi thị trường xuống?

Không phải vì họ không biết lịch sử. Không phải vì họ thiếu thông tin.

Mà vì có thứ gì đó bên trong não đang làm họ không ngồi yên được. Và đó chính là thứ mình muốn nói ở phần tiếp theo.

Năm 2017, mình đổ tiền mua Bitcoin ở mức gần 17.000 USD.

Không phải vì mình nghiên cứu kỹ. Mà vì mấy anh em hay ngồi cà phê bàn nhau, ai cũng nói đang lời, ai cũng nói còn tăng tiếp. Nghe có vẻ hợp lý nên mình nhảy vào. Nó lên gần 20K, mình phê lắm 🤪.

Rồi thị trường đảo chiều. Mình cầm cự được một hồi đến lúc xuống 7.000 thì không chịu được nữa nên bán ra. Bay mất gần 500 triệu.

Nhìn lại, mình biết mình đã không đưa ra quyết định lý trí. Mình chỉ đang bị não mình dắt mũi theo hai hướng khác nhau: tham lam lúc mua, hoảng loạn lúc bán.

Thứ đang xảy ra trong đầu bạn khi nhìn số đỏ

Có một khái niệm trong tâm lý học hành vi tên là loss aversion, tạm dịch là "sợ mất mát".

Nỗi đau khi mất 10 triệu đồng mạnh gấp khoảng 2 lần so với niềm vui khi lời 10 triệu đồng. Cùng một số tiền. Nhưng cảm giác hoàn toàn khác nhau.

Nghĩa là nếu danh mục của bạn hôm nay giảm 5 triệu, não bạn sẽ xử lý cảm giác đau đó mạnh gấp đôi so với hôm qua khi danh mục tăng 5 triệu.

Đây không phải tính cách yếu đuối hay thiếu kỷ luật. Đây là cách não người được lập trình từ hàng chục ngàn năm tiến hóa. Thời đó mất thức ăn hay mất nơi trú ẩn là chết.

Cơ chế đó hữu ích khi bạn đang chạy trốn sư tử thôi chứ còn khi nhìn biểu đồ xuống 5%, nó chỉ làm bạn đưa ra quyết định tệ hơn.

Vòng lặp nguy hiểm

Khi thị trường xuống, loss aversion kích hoạt một vòng lặp rất khó thoát.

Nhìn số đỏ → cảm giác đau → não muốn làm gì đó để dừng cơn đau → bán ra → cơn đau dừng tạm thời → não ghi nhận "bán ra = hết đau" → lần sau thị trường xuống, bán nhanh hơn.

Mỗi lần bán ra đúng lúc thị trường xuống, bạn không chỉ mất tiền. Bạn còn đang huấn luyện não mình lặp lại điều đó nhiều lần nữa.

Mình đã bị kẹt trong vòng lặp đó năm 2017. Thị trường crypto sau đó phục hồi lên hơn 60.000 USD vào năm 2021 nhưng mình đâu còn can đảm mà nhào vào nữa.

Mình mà DCA từ hồi 2017 tới giờ thì mình đang nằm uống cocktail ở cái resort nào rồi chứ không ngồi còng lưng viết newsletter này đâu nhé 😤.

Vậy làm gì?

Mình không có công thức tắt loss aversion. Không ai có. Nhưng có một thứ giúp được.

Trước khi chạm vào app đầu tư lúc thị trường đỏ, hãy hỏi bản thân một câu: "Kế hoạch đầu tư của mình có thay đổi không?"

Nếu mục tiêu vẫn vậy, thời gian đầu tư vẫn dài hạn, số tiền DCA hàng tháng vẫn như cũ thì không có gì thay đổi cả. Số đỏ trên màn hình hôm nay không thay đổi được tương lai 10-15 năm nữa.

Đóng app lại và đi mua ly trà sữa uống cho đỡ đau bụng là được 😉.

Nghe đơn giản. Nhưng đây đúng là thứ khó nhất trong đầu tư.

P.S: thật ra là nếu bạn quên luôn mật khẩu tài khoản luôn thì càng tốt. 10 năm sau vô nhìn lại đảm bảo tiền nhiều hết hồn 😁.

Đây là một vài thứ mình đã trải nghiệm tuần vừa rồi và những suy nghĩ đang xảy ra trong đầu mình (nếu bạn tò mò 😁).

Khỏi bàn là bạn không nên bỏ lỡ phiên livestream đầu tiên của mình.

Mình nói về danh mục đầu tư năm 2026 của mình, giới thiệu cộng đồng, các mẹo tài chính và đầu tư xài được ngay, và quay số tặng quà đến gần 15 triệu. Vui lắm.

Phần này chỉ liên quan nếu bạn đang sinh sống và đóng thuế tại Canada hoặc Mỹ. Nếu bạn ở Việt Nam có thể bỏ qua nhé.

Lưu ý: nhiều từ mình giữ nguyên tiếng Anh vì nó quen thuộc với các bạn ở 2 nước đó. Thông cảm nhé!

Tháng 4 là mùa khai thuế. Hạn nộp thuế ở Canada là 30/4/2026. Ở Mỹ là 15/4/2026.

Hầu hết mọi người chỉ lo khai thuế cho xong. Nhưng ít người tận dụng được thứ quan trọng hơn: các tài khoản đầu tư được miễn thuế hoặc hoãn thuế mà chính phủ đang cho bạn dùng miễn phí.

🍁 Nếu bạn ở Canada

Có 3 tài khoản bạn nên biết.

TFSA: Tiền bạn bỏ vào đây đã đóng thuế rồi, nhưng toàn bộ lợi nhuận đầu tư bên trong, cổ tức, lãi vốn, tất cả không bị đánh thuế. Rút ra cũng không bị đánh thuế. Hạn mức 2026 là 7.000 CAD/năm.

RRSP: Tiền bỏ vào giảm thu nhập chịu thuế ngay năm đó. Hạn mức 2026 là 33.810 CAD. Hạn chót đóng góp cho năm thuế 2025 đã qua rồi (2/3/2026), nhưng bạn vẫn có thể đóng góp cho năm 2026.

FHSA: Là kết hợp giữa 2 TK trên.

Nếu muốn biết nên dùng tài khoản nào, thứ tự ra sao thì xem video này nhé.

Wealthsimple là một trong những nền tảng dễ dùng nhất ở Canada để mở TFSA, FHSA, và RRSP, phí thấp, giao diện đơn giản, khai thuế và nhận tiền từ CRA luôn. Nếu bạn chưa có tài khoản, bạn có thể đăng ký qua link của mình.

Trong vòng 30 ngày, bạn chỉ cần nạp vào $1, Weathsimple sẽ tặng bạn $25. Tiền miễn phí nhé.

—

🦅 Nếu bạn ở Mỹ

401(k): Nếu công ty có match, đây là tiền free, không tận dụng rất là uổng phí nhé. Hạn mức 2026 là 23.500 USD/năm.

Roth IRA: Đóng góp bằng tiền đã đóng thuế, nhưng khi rút lúc về hưu thì hoàn toàn miễn thuế. Hạn mức 7.000 USD/năm.

—

Nhiều người mình biết đang đầu tư trong tài khoản thường, trong khi TFSA hay Roth IRA vẫn còn room chưa dùng. Tức là đang đóng thuế trên lợi nhuận một cách không cần thiết.

👇
Nếu thấy newsletter này hay,
hãy chia sẻ cho bạn bè nhé 🥰

​
Nếu bạn chưa đăng ký nhận RichLife Notes hằng tuần.
Hãy dùng link này nhé.