🤑 Bạn Có Muốn Mình Đầu Tư S&P500 Giúp?

Tuần trước mình nhận được một email từ một bạn đọc.

Bạn ấy không tin vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Nhưng xem video YouTube của mình một thời gian, thấy tin tưởng được. Nên muốn nhờ mình mua ETF S&P 500 hộ, 200$/tháng, giữ 10 năm, để dành hưu trí lúc 51 tuổi.

Mình đọc xong và... không biết nên cười hay nên lo 😅.

Cười vì bạn ấy viết rất dễ thương và thật lòng. Và vì trong thời gian làm video mình có lóe lên suy nghĩ là chắc rồi sẽ có người nhờ mình mua giúp S&P500. Té ra nó xảy ra sớm hơn mình nghĩ.

Lo vì bạn ấy vừa mô tả đúng cái bẫy mà hàng ngàn người đã sập: không tin hệ thống có giám sát, nhưng lại sẵn sàng tin một người lạ trên internet.

Mà cái nghịch lý đó mình thấy rất đáng suy nghĩ. Thị trường chứng khoán VN có Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) giám sát, có kiểm toán độc lập, có báo cáo tài chính công khai theo luật. Còn mình? Mình chỉ là một người ở Toronto làm video YouTube, không có giấy phép tài chính, không có ai giám sát cả. Vậy mà bạn ấy lại tin mình hơn thị trường.

Thiệt não người kỳ lạ lắm 😆.

Mình có đồng ý đầu tư S&P500 giúp bạn ấy không thì ở cuối bạn sẽ biết nhé.

Nhưng trước hết, mình muốn nói về cái thứ đằng sau câu chuyện này.

🤔 Tại sao người thông minh vẫn bị lừa?

Không phải vì họ ngốc. Không phải vì họ tham. Mà vì não người từ hàng ngàn năm tiến hóa được lập trình để tin nhau, để sống sót trong bộ lạc, trong cộng đồng. Không có cơ chế nào trong não mình tự động nghi ngờ người trông có vẻ đáng tin.

Và bọn lừa đảo biết điều đó rất rõ.

Phó Đức Nam, tức Mr. Pips, xây hình ảnh du học sinh Singapore, IELTS 8.5, khoe xe sang biệt thự trên TikTok và YouTube. Khi bị bắt, anh ta tự thú: "Khi người ta thấy nhà đẹp, xe sang thì sẽ truyền được sự tin tưởng." Không phải ngẫu nhiên. Chiến lược hết. 2.661 nạn nhân, 1.301 tỷ đồng.

Nhật Nam thì khác. Họ không khoe mẽ. Họ đưa ra hợp đồng trông rất chuyên nghiệp, trả lãi đúng hẹn trong giai đoạn đầu, tạo cảm giác mọi thứ đang chạy tốt. Hơn 10.000 người tin vì giai đoạn đầu nó thật sự hoạt động mà. Lãi suất cam kết là 34-46%/năm, bất kể thị trường lên hay xuống.

Bernie Madoff thì lại khác nữa. Ông lừa hơn 65 tỷ USD trong nhiều thập kỷ. Nạn nhân có cả ngân hàng lớn, quỹ đầu tư chuyên nghiệp. Những tổ chức có đội phân tích, có luật sư, có hệ thống thẩm định. Vẫn bị lừa. Vì Madoff từng là Chủ tịch sàn NASDAQ. Ai nghi ngờ người đó chứ?

Ba vụ, ba cách tiếp cận khác nhau hoàn toàn. Nhưng cùng khai thác một thứ: authority bias, tức xu hướng tự động tin người trông có vẻ uy tín, thành công, có địa vị. Não mình xử lý rất nhanh: xe đẹp, bằng cấp tốt, được nhiều người biết đến thì đáng tin. Không cần kiểm chứng thêm. Phản xạ đó hữu ích khi mình đang chọn bác sĩ hay thợ sửa xe. Còn khi đụng vào tiền bạc mà không có gì ràng buộc, nó là điểm yếu chết người.

Mình cũng từng bị kiểu này vài lần hồi mua crypto và forex nên thấm lắm. 😁

Bạn không biết 10 năm nữa ai sẽ là người thế nào. Mình cũng vậy, mình đã nói thẳng điều đó với bạn đọc kia luôn. Niềm tin vào người khác không phải thứ xấu. Nhưng khi áp dụng vào tiền bạc mà không có ràng buộc hay giám sát nào thì nó là con dao hai lưỡi.

Cái đáng sợ nhất của lừa đảo đầu tư là giai đoạn đầu mọi thứ đều có vẻ ổn.

Người ta trả lãi đúng hẹn. Bạn bè rút thử cũng rút được. Mình thấy yên tâm rồi tắt cơ chế đặt câu hỏi đi. Đó mới là lúc nguy hiểm nhất.

Mr. Pips, Nhật Nam, Madoff và hàng trăm vụ khác đều có chung những đặc điểm sau. Biết sớm một cái thôi cũng đủ để dừng lại kịp.

🚩 1. Lợi nhuận cao và ổn định một cách kỳ lạ

S&P 500 có năm tăng 30%, có năm giảm 20%. Không ai trên đời cam kết được lợi nhuận cố định mà không bị thị trường ảnh hưởng. Nhật Nam hứa 34-46%/năm, dù thị trường lên hay xuống. Madoff báo cáo 10-12%/năm đều đặn, kể cả năm 2008 khi cả phố Wall đang chìm.

Cái ổn định bất thường đó là dấu hiệu đỏ. Không phải dấu hiệu an toàn.

🚩 2. Người giới thiệu là người thân đang "lời"

Đây là cái nguy hiểm nhất vì nó đánh vào thứ khó chối nhất.

Trong vụ Mr. Pips, một chị ở TP.HCM mất 35 tỷ đồng. Không phải nạp một lần. Bạn chị giới thiệu vào, thấy bạn đang lời, thấy rút thử được, rồi nạp thêm, nạp thêm, suốt từ cuối 2021 đến giữa 2024. Người giới thiệu không cố tình hại chị. Họ cũng đang bị lừa và chia sẻ vì thật sự nghĩ là tốt.

Khi người mình tin giới thiệu, mình tắt cơ chế nghi ngờ đi. Đó chính xác là thứ bọn lừa đảo muốn 😤.

🚩 3. Không giải thích được tiền đang đầu tư vào đâu

"Chiến lược độc quyền.", “Bí quyết thần thánh.”, "Phức tạp lắm bạn không hiểu đâu." Bất kỳ tổ chức hợp pháp nào cũng giải thích được họ mua tài sản gì, ai kiểm toán, ai giám sát. Nếu câu trả lời là im lặng hoặc vòng vo thì dừng lại ngay.

🚩 4. Khó rút tiền

Lúc nạp vào thì dễ. Lúc muốn rút lại có đủ lý do trì hoãn: "hệ thống đang nâng cấp", "rút lúc này thiệt lắm", "chờ thêm một tuần đi." Hoặc ngược lại, vừa rút được thì nhân viên lập tức gọi điện tư vấn tái đầu tư. Cả hai kiểu đều nên để ý.

🚩 5. Áp lực thời gian

"Cơ hội này chỉ còn vài ngày." "Nhóm mình đang lời lắm, vào sớm đi."

Quyết định tài chính tốt không bao giờ phải đưa ra trong 24 giờ. Bao giờ cũng vậy.

🚩 6. Không có giấy phép hợp pháp

Quỹ đầu tư ở Việt Nam phải được UBCKNN cấp phép, báo cáo tài chính phải công khai. Nhóm Mr. Pips lập 36 website và 85 công ty ma, giao diện trông y chang sàn quốc tế uy tín. Nhưng không cái nào có giấy phép hợp lệ cả. Một cái tìm kiếm đơn giản là ra ngay. Nhưng phần lớn nạn nhân không làm bước đó vì đã tin vào vẻ bề ngoài trước rồi.

Mình biết đọc đến đây nhiều bạn sẽ nghĩ: thị trường chứng khoán VN cũng có bao nhiêu vụ bê bối rồi, tin ai bây giờ?

Mình hiểu cảm giác đó. Thật ra có lý do để hoài nghi vì đã xảy ra nhiều vụ thao túng, nhiều công ty niêm yết làm giá, nhiều môi giới tư vấn vì hoa hồng chứ không phải vì lợi ích của mình.

Nhưng có một sự khác biệt quan trọng.

Những vụ đó xảy ra với cổ phiếu lẻ, với môi giới cá nhân, với "chuyên gia" trong nhóm kín. Còn ETF chỉ số hay chứng chỉ quỹ mở từ các công ty quản lý quỹ uy tín thì khác. Tiền của bạn được giữ tách biệt với tài sản của công ty quản lý quỹ, được kiểm toán định kỳ, được UBCKNN giám sát. Không phải bất kỳ ai cũng có thể tự ý rút tiền của bạn ra được.

Không tin cá nhân không có nghĩa là không tin hệ thống nào cả. Nó có nghĩa là hãy chọn đúng hệ thống.

Còn về câu hỏi ban đầu của bạn đọc kia, tại sao không tin thị trường có giám sát nhưng lại tin một người lạ trên YouTube không có giám sát gì cả thì câu trả lời giờ mình nghĩ bạn đã tự trả lời được rồi 😉.

Hệ thống có giám sát luôn thắng người trông có vẻ đáng tin. Đó là câu trả lời.

Trước khi giao tiền cho bất kỳ ai hay bất kỳ tổ chức nào, hãy tự hỏi 3 câu này:

Nếu không trả lời được cả 3, thì dù người đó trông có vẻ đáng tin đến đâu, câu trả lời vẫn là không.

P.S: Quay lại email của bạn kia. Đây là nguyên văn mình trả lời bạn ấy:

Bạn ấy cám ơn và nói sẽ suy nghĩ thêm. Hi vọng là bạn đó quyết định sáng suốt 😉.

Đây là một vài thứ mình đã trải nghiệm tuần vừa rồi và những suy nghĩ đang xảy ra trong đầu mình (nếu bạn tò mò 😁).

Mình vừa ra video về con số 80 triệu. Tại sao nó quan trọng? Tại sao khi có nó rồi thì sức khỏe tài chính của bạn sẽ thay đổi? Giải thích ở đây dài lắm, bạn xem video hén.

❓Câu hỏi từ @Hoàn Phúc: Nếu DCA đầu tư từ 2006 đến giai đoạn suy thái 2008; thì phải mất khoản 10 năm thị trường mới phục hồi về điểm hòa vốn? Liệu rằng thị trường Việt Nam có thể lặp lại trường hợp này & a nghĩ thị trường có sập như thời điểm 2008 không?

💡Mình: không ai biết khi nào có 1 cú sập như vậy cả bạn ạ. Và bạn đang lo lắng không cần thiết vì mỗi sự kiện đều khác nhau.

Vụ 2008 đã làm thay đổi cả hệ thống tài chính, ngân hàng của Mỹ và cả TG để tránh các trường hợp tương tự. Bạn đã không thấy có vụ sập nào lớn đến mức đó từ 2008 đến giờ đúng không (covid là 1 trường hợp khác, không liên quan đến hệ thống tài chính, và thị trường đã phục hồi cực kỳ nhanh).

Nếu bạn vẫn DCA đều từ 2008 tới giờ thì bạn đang có số tiền rất lớn. Đó mới là điều quan trọng. Không nên chỉ chọn xem những lúc thị trường xấu để lo. Nếu 5 năm tới năm nào VN30 cũng tăng 47% như hồi 2025 thì bạn thấy sao? 😉. Chịu được tăng thì phải chịu được giảm bạn ạ.

❓Câu hỏi từ @Hana: Mua ETF và chứng chỉ quỹ trên app của SSI nhưng sau 20~30 năm SSI phá sản thì sao? Làm sao để lấy lại tiền?

💡Mình: Câu này nhiều người hỏi nè.

Đây là lý do tại sao bạn nên đầu tư vào nơi được luật chứng khoán bảo vệ.

Các cty chứng khoán như SSI, VNDirect, TCBS (và các cty được cấp phép) không giữ tiền của bạn ở cty họ. Họ phải có 1 bên ngân hàng lưu trữ tiền của khách và họ không được phép đụng đến.

Nên cho dù cty có vấn đề gì thì tiền của bạn cũng an toàn. Và sự việc đó sẽ được xử theo luât chứng khoán (chặt hơn rất nhiều luật thường).

Nó khác với các app tài chính fintech kiểu finhay, tikop, hay topi. Các cty đó không được UBCKNN cấp phép (nhưng họ vẫn hoạt động hợp pháp nha, mình không nói là không nên bỏ tiền vào đó). Họ hoạt động như cty tư nhân, bạn nạp tiền vào thì cty giữ tiền, và nó sẽ là giao dịch dân sự. Có chuyện gì thì bạn sẽ đi kiện họ và chờ nhận tiền (nếu có thể).

Nếu mình không có lý do gì đặc biệt, mình sẽ chỉ dùng các cty CK được pháp luật bảo vệ tối đa.

👇
Nếu thấy newsletter này hay,
hãy chia sẻ cho bạn bè nhé 🥰

​
Nếu bạn chưa đăng ký nhận RichLife Notes hằng tuần.
Hãy dùng link này nhé.