⏰ Bạn có trễ trong hành trình tài chính?

Khoảng 12 giờ đêm, năm 2020.

Noti điện thoại bắn liên tục ting ting ting. Và đó là một trong những khoảng khắc tồi tệ nhất cuộc đời mình.

Mình chỉ có thể chạy ra phòng khách ngồi và … khóc 😭😭.

Lệnh forex bị margin call đó làm mình thua 400 triệu. Một lệnh duy nhất. Vì trước đó lỗ mà không cắt, còn nạp thêm tiền vào để gồng, chờ nó quay đầu. Nó không quay đầu.

Và đó là giọt nước làm tràn ly sau khi các việc kinh doanh khác thất bại, sau khi mất gần 500 triệu vào lướt sóng crypto.

Trong khi chỉ 3 năm trước đó mình 29 tuổi, mỗi tháng bỏ túi thụ động 80 tới 100 triệu, trên đỉnh vinh quang.

Nhưng cái đêm đó thay đổi tất cả.

Mình chính thức phá sản. Phải bán nhà để trả nợ 😞.

Và mình phải sang Canada để làm lại từ đầu, với một số tiền nợ học phí phải trả trong tương lai.

Mọi người hay nghĩ làm lại nghĩa là cày để kiếm lại số tiền đã mất. Mình thì thấy tiền là phần dễ nhất trong đó.

Phần khó là ngồi trong lớp với mấy bạn 23-27 tuổi, mình 33. Là đi làm thuê sau nhiều năm tự quyết mọi thứ. Là tìm mọi cách để kiếm tiền bằng những mô hình bán hàng lặt vặt online để trả nợ tiền học, trong khi vẫn luôn nghĩ về hình ảnh huy hoàng của quá khứ.

Tiền mất thì có con số. Mất 400 triệu là mất 400 triệu, rõ ràng, đếm được.

Còn cái kia không có con số. Nó là cảm giác thất bại và nghi ngờ bản thân đến cùng cực.

Mình nghĩ đó mới là thứ giữ người ta nằm ở đáy lâu. Không phải vì họ không biết làm gì. Mà họ không làm nổi khi vẫn cố níu kéo quá khứ đã mất. Và mang cảm giác là mọi thứ đã trễ để làm lại, để có thể giàu có.

Nhưng thường là họ sai.

Mình không muốn trả lời bằng câu "không bao giờ là quá muộn". Nghe sáo rỗng lắm.

Mình suy nghĩ theo kiểu khác nhé.

Thứ tuổi tác lấy đi của bạn không phải cơ hội. Nó lấy đi số lần thử còn lại. Ở tuổi 25 bạn có thể sai năm, sáu lần rồi vẫn còn thời gian. Ở tuổi 45 có lẽ bạn chỉ còn hai hay ba lần.

Nhưng đổi lại, người bắt đầu muộn có hai thứ mà người trẻ không có.

1️⃣ Bạn biết rõ bạn muốn gì. Cái này nghe nhỏ nhưng hồi 22 tuổi nhiều khi bạn không biết bạn muốn gì đâu. Chỉ muốn nhiều tiền. Thử đủ thứ chỉ để kiếm thêm tiền. Khi có tuổi và nhiều trải nghiệm hơn, bạn thường biết cái gì khiến cuộc sống của bạn hạnh phúc hơn. Nên bạn tiết kiệm được thời gian làm sai hơn.

2️⃣ Bạn không còn thời gian để tự lừa mình. Người trẻ có thể nuôi một dự án đang chết suốt ba năm vì còn dư thời gian để hy vọng. Người 45 tuổi nhìn ba tháng không ra kết quả là biết phải đổi. Cái này đến từ kinh nghiệm chiến trường. Cho nên bắt đầu lại khi lớn tuổi dễ thành công hơn.

Ở VN mình thấy có thêm một tầng áp lực nữa. Có một cái lịch trình vô hình mà xã hội phát cho bạn và ai cũng thuộc lòng. Mấy tuổi có nhà, mấy tuổi lập gia đình, mấy tuổi thì phải ổn định. Lệch khỏi nó là bị coi là đi chậm.

Cái lịch đó do ai viết vậy? Nó không tính chuyện nhà bạn có biến cố, bạn bệnh, bạn chọn sai ngành, hay đơn giản là bạn xui.

Mình nói thẳng quan điểm của mình: đi chậm hơn người khác không phải một vấn đề tài chính. Nó là một vấn đề so sánh. Và bạn sửa được vế thứ hai ngay hôm nay mà không cần làm gì thêm hết.

Cho nên, không có gì là trễ hết. Bạn luôn có thể bắt đầu lại.

Mình làm lại ở 33 tuổi và sau 5 năm, mình ở vị trí tốt hơn xưa rất nhiều, mọi thứ rõ ràng hơn, vững chắc hơn.

Đó là vì mình không sợ làm lại và cày sấp mặt lại đó bạn 😉.

Bài viết hôm nay được lấy cảm hứng từ cái community call trong RichLife Community hồi CN vừa rồi. Mình kể lại nguyên lịch sử từ lúc mình lập cty đầu tiên đến giờ. Thăng trầm ra sao.

Và mình thấy nó khá hữu ích để chia sẻ trong newsletter này 😁.

Dưới đây là 5 bài học mình rút ra sau mười mấy năm “lăn lộn tình trường và thị trường”:

1. Đừng so với phiên bản đỉnh cao của chính mình.

Suốt hai năm đầu ở Canada mình so với mình của năm 28, 29 tuổi. Đó là cách so tệ nhất có thể nghĩ ra, vì cái phiên bản mình đang ganh tị đó chính là cái phiên bản vay tiền bỏ vào một mô hình Ponzi. Nó là người mua Bitcoin vùng 17k, lên 20k không bán, xuống 7k mới sợ quá bán chạy. Hay nó là người xài bay 100 triệu mỗi tháng mà không có tích lũy. Nó là phiên bản huy hoàng nhất nhưng cũng kém nhất về quản lý tài chính.

2. Làm lại không phải quay về số 0, nhưng chỉ khi bạn gọi tên được bài học ra.

Về tiền thì mình về số âm. Nhưng mình mang theo hơn mười năm biết cái gì không hoạt động. Vấn đề là kinh nghiệm chỉ thành vốn khi bạn có thể gọi tên nó rõ ràng. Còn nếu chỉ để nó trong đầu dưới dạng cảm giác cay đắng thì nó là gánh nặng chứ không phải vốn.

Chúng ta hay coi số năm lăn lộn là kinh nghiệm, thật ra thì bài học mà bạn sẽ không lặp lại mới là kinh nghiệm.

3. Dám cho cái không sống được chết sớm.

Cái này là bài học đắt nhất của mình. Công ty đã xuống, đã mất tiền, mà mình không đủ can đảm đóng lại vì tiếc công sức bỏ ra mấy năm và tiếc cái hào quang. Hậu quả là nó kéo dài thêm rất lâu, và kéo theo cả tiền túi.

Với bất cứ thứ gì bạn đang gồng, đặt trước một cái mốc và một tiêu chí. Ví dụ ba tháng nữa mà doanh thu chưa qua mức X thì dừng. Quyết định trước, lúc đầu còn tỉnh, vì tới lúc đó bạn sẽ không còn tỉnh táo nữa đâu.

4. Đừng lấy đầu tư làm phao cứu một thứ khác đang hỏng.

Mình vay tiền bỏ vào crypto trong lúc công ty đang kém. Mình chơi forex trong lúc bế tắc. Cả hai lần đều cùng một cái bẫy: khi thu nhập chính đang lung lay, đầu tư trông giống như đường thoát nhanh nhất. Thật ra nó là đường xuống nhanh nhất.

Nếu thu nhập chính của bạn đang có vấn đề, sửa thu nhập trước. Đầu tư là thứ làm khi nền đã vững, không phải thứ để cứu nền.

5. Bắt đầu lại bằng việc nhỏ khi có thể, đừng chờ ý tưởng lớn.

Mình không bắt đầu lại bằng một kế hoạch hoành tráng. Mình thử bán áo thun, bán ly sứ, thậm chí đánh poker online luôn, để kiếm tiền. Tới năm 2025 mình mở kênh YouTube, mà ban đầu còn không phải kênh tài chính, mình chỉ định kể chuyện sống ở Canada cho vui. Làm một thời gian mới thấy tài chính cá nhân là thứ mình giúp được người khác nhiều hơn nên đổi qua.

Cái kênh tự tìm ra chủ đề của nó sau khi đã chạy, không phải vì mình có kế hoạch trước cho nó.

Nó là number game thôi. Bạn tạo ra nhiều thứ thì tới một lúc sẽ có thứ thành công. Bạn chả bao giờ biết cái nào là cái nào. Cái bạn có thể kiểm soát được là việc tạo ra cái mới khi cái cũ không ổn thôi 😉.

Nếu bạn có người thân đang thấy mình đi chậm, hoặc vừa mất một khoản lớn và đang trốn không dám gặp ai, gửi số này cho họ. Mình nghĩ nó sẽ hữu ích.

Mình bắt đầu lại năm 33 tuổi, từ số âm, ở một đất nước chưa từng sống. Năm năm sau mình có thể coi là giàu.

Mình thấy cái này nó sến nhưng vẫn phải nói: “chả bao giờ là trễ đâu bạn, luôn có thể làm lại”

Làm lại là chuyện bình thường. Bạn hiểu ý mình chứ? 😉

Đáp án ở cuối email nhé.

Nếu bạn còn đang phân vân nên đầu tư vô đâu thì hãy đăng ký chuỗi email 6 ngày này nhé. Nó giúp bạn hiểu về đầu tư một cách rất căn cơ và biết nên đầu tư vào đâu thì tốt. Nó free hoàn toàn luôn í.

Tại sao lướt sóng hay giao dịch thường xuyên sẽ khiến bạn mất tiền? Nếu bạn nghĩ đầu tư là phải mua bán nhiều thì không đúng đâu. Xem video này sẽ hiểu nhé.

❓ Câu hỏi từ @Jeremy: Các sách/ tài nguyên bạn recommend cho người mới bắt đầu tìm hiểu về tài chính cá nhân và đầu tư dài hạn.

💡 Mình: Nếu chỉ đọc vài cuốn thì đọc Tâm lý học về tiền (The Psychology of Money) của Morgan Housel. Nó không dạy chọn cổ phiếu, nó dạy vì sao người thông minh vẫn làm điều sai với tiền, cái này quan trọng hơn nhiều.

Ngoài ra thì The simple path to wealth cũng ok nhé.

Mẹo nhỏ: đọc ít mà làm theo, hơn đọc 20 cuốn rồi để đó. Mình biết nhiều người đọc cả kệ sách tài chính mà vẫn chưa có nổi quỹ khẩn cấp 😅

Thật ra thì bạn tham gia RLC là tốt nhất vì trong đó có tất cả khóa học tài chính A-Z, có khóa quỹ mở, có nhiều thứ khác mà mình tin là bạn xem hết thì về cơ bản là bạn đủ xài cho đầu tư dài hạn rồi.

Link đây nhé. https://www.skool.com/rlc/about

❓ Câu hỏi từ @Monkey: Chào a Huy. Em mới tập đầu tư vào quỹ mở hơn 1 năm, nhưng khác với tâm lý người mới bt sẽ sợ hãi khi thị trường đỏ, em lại hưng phấn muốn vào nhiều hơn. Vấn đề là e mới có khoảng 1 tháng quỹ khẩn cấp, nhưng cứ khi nào có ý định tạm ngưng quỹ để tích đủ 6 tháng quỹ khẩn cấp (vì vợ em mới sinh con đầu) thì thị trường lại đỏ, em lại ham đổ vào quỹ tiếp. Cho e hỏi có phải e bị FOMO hay mang tâm lý cờ bạc không và em nên làm gì, cảm ơn anh nhiều ạ.

💡 Mình: Thích mua khi thị trường đỏ không phải cờ bạc, đó là phản xạ tốt, nhiều người cả chục năm chưa có được. Vấn đề của bạn là thứ tự. Nhà vừa có em bé mà quỹ khẩn cấp chỉ đủ 1 tháng thì chỉ cần một biến cố nhỏ là bạn phải bán quỹ đúng lúc nó đang đỏ nhất, tức là làm ngược hoàn toàn cái bạn đang muốn.

Cách mình đề nghị là đừng quyết theo màu thị trường nữa. Chốt một tỷ lệ cố định ngay hôm nay, ví dụ 70% tiền dư mỗi tháng vào quỹ khẩn cấp, 30% vào quỹ mở, và cài tự động luôn. Đủ 6 tháng thì đảo lại. Thị trường sẽ còn đỏ rất nhiều lần nữa, bạn không lỡ mất gì đâu.

Ngoài ra thì mình mặc định là bạn đang mua 1 tài sản tốt rồi nhé. Chứ mua sai tài sản thì bạn có DCA cũng không cứu được đâu.

❓ Câu hỏi từ @Hoa_Biên Hòa: chồng em chơi chứng khoán lỗ nặng mấy tháng nay mà giấu, em mới phát hiện. em nên nói chuyện với ảnh sao cho ảnh ko tự ái

💡 Mình: Cái này đúng là căng thật đấy.

Hồi xưa mình cũng bị cái vấn đề giấu giếm chuyện tài chính với vợ và nó ko kết thúc tốt đẹp tí nào.

Đừng mở đầu bằng con số. Mở đầu bằng việc bạn đứng cùng phe với anh ấy. Người ta giấu lỗ thường vì xấu hổ, và càng bị hỏi dồn thì càng giấu sâu hơn. Một câu kiểu "Em biết rồi, mình cùng tính xem giờ làm gì" có tác dụng hơn mười câu "sao anh không nói".

Sau đó hai vợ chồng chốt với nhau một mốc dừng cụ thể. Trước lệnh forex cuối cùng năm 2020, mình đã hứa với vợ: không được thì dừng tất cả, đi học lại. Lệnh đó thua, và nhờ lời hứa đó mà mình dừng được. Không có nó, chắc mình còn gồng tới chết.

Cái quan trọng là cả 2 đồng lòng với nhau thôi bạn. Chúc thuận lợi nhé.

Đáp án Đố Bạn: Đáp án là B. Mình biết A nghe có vẻ nhân văn, nhưng thứ làm người ta kẹt lại ở đáy lâu nhất không phải cú mất tiền, mà là ba tháng không dám nhìn vào con số. Còn C với D thì cùng một bẫy: lấy con số cũ làm mốc để gỡ, và đó chính là kiểu suy nghĩ đã đẩy mình mất 400 triệu trong một lệnh forex hồi 2020.

👇
Nếu thấy newsletter này hay,
hãy chia sẻ cho bạn bè nhé 🥰

​
Nếu bạn chưa đăng ký nhận RichLife Notes hằng tuần.
Hãy dùng link này nhé.